آزمایش MLPA روشی مولکولی و کمّی برای بررسی تعداد کپی ژنها در DNA است. هدف اصلی این آزمایش، شناسایی حذفها (deletions) یا تکثیرها (duplications) در بخشهای خاصی از ژنوم است که ممکن است عامل بروز بیماریهای ژنتیکی باشند. در این روش، مجموعهای از پروبهای اختصاصی به توالیهای هدف در DNA متصل میشوند و پس از فرآیند لیگاسیون، با واکنش PCR تکثیر میگردند. شدت سیگنال هر پروب نشاندهنده تعداد نسخههای آن ناحیه از DNA است. اگر یک بخش از ژن حذف یا اضافه شده باشد، میزان سیگنال تغییر میکند و از روی این تغییر میتوان نوع و محل ناهنجاری را تعیین کرد. MLPA به دلیل دقت بالا، سرعت مناسب و توانایی بررسی همزمان چندین ژن، جایگاه ویژهای در تشخیص بیماریهای ژنتیکی ارثی، سندرمهای میکروحذفی و تحلیلهای ژنتیکی پیشرفته دارد.
آزمایش MLPA یکی از دقیقترین و پیشرفتهترین روشهای ژنتیکی برای شناسایی حذفها و تکثیرهای کوچک در ژنهاست؛ تغییراتی که در روشهای سنتی مانند کاریوتایپ قابل مشاهده نیستند. این آزمایش با بررسی همزمان چندین ناحیه از DNA، میتواند اختلالات ژنتیکی متعددی مانند دیستروفی عضلانی دوشن، آتروفی عضلانی نخاعی، و برخی سندرمهای میکروحذفی را با دقت بالا تشخیص دهد. MLPA به دلیل سرعت، حساسیت و نیاز کم به نمونه DNA، به یکی از ابزارهای اصلی در تشخیص مولکولی و بررسیهای ژنتیکی تخصصی تبدیل شده است.
تعریف و مفهوم آزمایش MLPA
علل مراجعه برای انجام آزمایش MLPA
تشخیص بیماریهای ژنتیکی ناشی از حذف یا تکثیر ژنی مانند دیستروفی عضلانی دوشن (DMD) و آتروفی عضلانی نخاعی (SMA).
بررسی سندرمهای میکروحذفی و میکروتکراری که با کاریوتایپ معمولی قابل شناسایی نیستند.
تأیید نتایج غیرطبیعی سایر تستهای ژنتیکی مانند Array CGH یا QF-PCR.
بررسی ناقل بودن والدین در خانوادههایی با سابقه بیماریهای ارثی.
مطالعه تغییرات ژنی در نمونههای سرطانی برای شناسایی حذف یا افزایش تعداد ژنهای مرتبط با تومورها.
درخواست پزشک متخصص ژنتیک یا نورولوژی برای بررسی دقیقتر نواحی خاصی از ژنوم در بیماران مشکوک به اختلالات ژنتیکی.
مراحل انجام آزمایش MLPA
مراحل انجام آزمایش MLPA بهصورت گامبهگام شامل مراحل زیر است:
۱. استخراج DNA
در ابتدا از نمونه خون محیطی، بافت، بزاق یا نمونه جنینی، DNA باکیفیت استخراج میشود تا ماده اولیه برای آزمایش فراهم گردد.
۲. اتصال پروبها به DNA هدف
در این مرحله، مجموعهای از پروبهای اختصاصی به نواحی مشخصی از ژنها یا کروموزومها متصل میشوند. هر پروب طوری طراحی شده که فقط به توالی خاص خود متصل شود.
۳. مرحله لیگاسیون (چسباندن پروبها)
پس از اتصال موفق دو نیمه پروب به DNA، آنها با کمک آنزیم لیگاز به هم متصل میشوند. فقط پروبهایی که بهدرستی متصل شدهاند، در مرحله بعد تکثیر میشوند.
۴. واکنش PCR چندگانه
تمامی پروبهای لیگیتشده بهصورت همزمان با استفاده از PCR تکثیر میشوند. هر پروب اندازهای منحصربهفرد دارد تا بتوان پس از تکثیر آنها را از هم تفکیک کرد.
۵. الکتروفورز موئین و تحلیل دادهها
محصولات PCR بر اساس اندازه و شدت سیگنال فلورسنت تفکیک میشوند. نرمافزار اختصاصی شدت سیگنال هر پروب را با نمونههای کنترل مقایسه میکند تا حذف یا تکثیر ژنی مشخص شود.
۶. تفسیر و گزارش نهایی
نتایج توسط کارشناس و متخصص ژنتیک ژن آزما تفسیر میشود و گزارش نهایی شامل نواحی دارای تغییر، نوع تغییر (حذف یا تکثیر) و ژنهای درگیر، تهیه و به پزشک معالج ارسال میگردد.
یکی از فواید آزمایش MLPA تشخیص دقیق حذفها و تکثیرهای کوچک ژنی امکان بررسی همزمان چندین ژن در یک واکنش دقت، حساسیت و قابلیت تکرار بالا است.
آزمایش MLPA با بیمه
بیمه های طرف قرارداد با ژن آزما
نوبت گیری آزمایش MLPA در اصفهان
برای رزرو نوبت از آزمایشگاه ژنتیک اصفهان فرم زیر را تکمیل کنید.
نظر مراجعه کنندگان
نفر بعدی شما باشید.
با آزمایش MLPA بالاخره علت بیماری ژنتیکی پسرم مشخص شد؛ توضیحات دقیق و نتیجه قابل اعتماد بود.
پزشکم پیشنهاد داد این تست رو انجام بدم، و واقعاً از دقتش شگفتزده شدم. جواب خیلی واضح و سریع آماده شد.
تجربهای عالی از نظر دقت و پاسخگویی. تیم آزمایشگاه با حوصله همه مراحل رو توضیح داد و نتیجه مطمئنی ارائه کردند.
سوالات متداول
سوالاتی که شاید ذهنتان را درگیر کرده است.
۱. آیا آزمایش MLPA میتواند همه انواع جهشهای ژنتیکی را شناسایی کند؟
خیر. آزمایش MLPA فقط قادر است تغییرات در تعداد کپی ژنها را شناسایی کند؛ یعنی حذفها (deletions) یا تکثیرها (duplications). اما جهشهای نقطهای (point mutations)، تغییرات کوچک در توالی DNA یا تغییرات تنظیمی ژنها با این روش قابل شناسایی نیستند و برای آنها از روشهایی مانند Sanger sequencing یا NGS استفاده میشود.
۲. چه تفاوتی بین MLPA و آزمایشهای دیگری مثل PCR یا Array CGH وجود دارد؟
MLPA از نظر عملکرد بین PCR و Array CGH قرار میگیرد. برخلاف PCR معمولی که فقط یک ژن یا ناحیه محدود را بررسی میکند، MLPA میتواند چندین ناحیه ژنی را همزمان ارزیابی کند. در مقایسه با Array CGH، دقت MLPA در نواحی خاص بیشتر است، اما دامنه بررسی آن محدودتر است. به طور خلاصه، MLPA برای تأیید تغییرات هدفمند ژنی استفاده میشود، در حالی که Array CGH تصویری کامل از کل ژنوم ارائه میدهد.
۳. این آزمایش برای چه بیماریهایی کاربرد دارد؟
MLPA در طیف وسیعی از بیماریهای ژنتیکی کاربرد دارد، از جمله:
دیستروفی عضلانی دوشن (DMD)
آتروفی عضلانی نخاعی (SMA)
سندرمهای میکروحذفی و میکروتکراری مانند DiGeorge یا Williams
بیماریهای مرتبط با ژنهای BRCA در سرطان پستان و تخمدان
تحلیل نواحی خاص در سرطانها برای شناسایی حذف یا تکثیر ژنهای توموری
۴. آیا MLPA میتواند ناقل بودن والدین را مشخص کند؟
بله. در خانوادههایی که جهش حذف یا تکثیر ژنی در فرزند مبتلا شناسایی شده است، آزمایش MLPA میتواند در والدین نیز انجام شود تا مشخص شود آیا یکی از آنها ناقل ژن معیوب است یا خیر. این موضوع برای مشاوره ژنتیک و تصمیمگیری در بارداریهای بعدی اهمیت بالایی دارد.
۵. نتیجه آزمایش MLPA چقدر زمان میبرد؟
زمان آمادهسازی نتیجه معمولاً بین ۳ تا ۷ روز کاری است، بسته به نوع ژنها و تعداد پروبهای بررسیشده.
مطالب تکمیلی
برای اطلاعات بیشتر مقالات زیر را مطالعه کنید.
